De brave hofschilder Velázquez

Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, of kortweg Velázquez (1599-1660), is geboren in Sevilla in het zuiden van Spanje en leefde in dezelfde periode als Rembrandt (1603-1669).

Zelfportret van Velázquez

Hij gaat al op tienjarige leeftijd in de leer bij Francisco de Herreras de Oude in Sevilla. Vervolgens wordt hij verder geschoold bij Francisco Pacheco. Op zijn achttiende legt hij zijn examen af als meester-schilder. Hij trouwt met de dochter van zijn leermeester en opent in 1620 een eigen atelier.

In 1624 treedt hij als vijfentwintigjarige in dienst van de Spaanse koning als hofschilder en vestigt zich in Madrid. Voor de koninklijke familie maakt hij portretten, naast enkele schilderijen met een mythologisch of religieus thema. Hij is echter vooral bekend geworden vanwege zijn portretten. Hij heeft er talrijke gemaakt van de koninklijke familie. Zie hieronder een zeer bekend portret van Filips IV in harnas (1626).

Filips IV in harnas

Hij reist in 1629 voor twee jaar naar Italië en bestudeert daar het werk van Caravaggio, die ook een tijd aan het Spaanse hof is verbonden, en maakt kennis met diens sterke licht-donker effecten.

In 1648 reist hij voor een tweede keer naar Italië en blijft daar dan drie jaar. Hij maak daar kennis met het werk van o.a. Titiaan en Tintoretto, maar komt ook in contact met de kunstschilders andere kunstschilders uit die tijd. Deze keer reist Velázquez echter met een missie van de koning op zak. Filips IV stuurt hem er namelijk op uit om antiek en kunst aan te schaffen om de nieuwe appartementen in het koninklijk paleis mee in te richten. Ook kreeg de schilder de opdracht om frescoschilders te zoeken voor het beschilderen van de plafonds van deze appartementen. 

Eigenlijk is Velázquez best een saaie man. Hij hoeft weinig te doen om zijn kost te verdienen als hofschilder. Hij wordt gezien als een man met aanzien en bewoont in het paleis in Madrid maar liefst 6 kamers, waarin hij ook een flinke kunstcollectie opbouwt.

Als je hem vergelijkt met Rembrandt zijn de verschillen groot. Rembrandt is een man van het volk. Hij volgt zijn eigen stijl en schildert wat hij zelf wil en moet zeker later in zijn leven zijn best doen om opdrachten binnen te krijgen en financieel rond te komen. Dat is bij Velázquez nooit aan de orde geweest als hofschilder.

Las Meninas

Het meest bekende schilderij van hem is Las Meninas. Een groot portret dat hij schilderde in 1656, waarin hij zichzelf schilderend afbeeldt. Iedereen kent dit beroemde schilderij van Diego Velázquez onder de titel Las Meninas, dat ‘De hofdames’ betekent. Oorspronkelijk droeg dit schilderij echter de titel ‘Het gezin van Filips IV’. Het behoort tot de topstukken van museum Prado in Madrid.

We zien de vijfjarige prinses Margarita, te midden van twee hofdames, een grote hond, een bodyguard en enkele ambtenaren van het hof, maar ook een dwerg. Links, achter een groot doek, staat Velázquez zelf, met een palet en penseel in de aanslag. De spiegel op de achtergrond reflecteert het Spaanse koningspaar. 

Velázquez wil met Las Meninas ook iets zeggen over de status van de kunstenaar. Hij probeert in de periode waarin hij dit schilderij maakt verheven te worden in de adelstand. Dit is in de regel echter onmogelijk voor ‘handwerkslieden.’ De grote vraag is in dit verband of het schilderen als een ambacht of als een vrije kunstvorm moet worden gezien. Om zijn punt kracht bij te zetten schildert de kunstenaar zichzelf alvast in de rol van hofdignitaris. Met de twee schilderijen, die aan de achterwand boven Velázquez hangen, geeft de kunstenaar een hint in deze kwestie. Het zijn een prinsesje en enkele hofdames geschilderd naar werken van Peter Paul Rubens. Laat dit nu juist het voorbeeld zijn van een kunstschilder die tot de adelstand is verheven. Twee jaar na het voltooien van Las Meninas wordt Velázquez inderdaad tot de adellijke ridderorde toegelaten. In opdracht van de koning wordt het kruis van Santiago, symbool van een oude militaire ridderorde, alsnog aan het schilderij toegevoegd en geschilderd op de borst van Velázquez.

De dwerg Sebastian de Mora

Rembrandt is altijd wars geweest van dit soort zaken. Hij was niet zo’n elitaire, keurige schilder, maar een rebel, die vaak niet schilderde naar de wensen van zijn opdrachtgevers. Hij schilderde hoe hij de geportretteerde zag zonder verfraaiingen. Als ze het schilderij niet mooi vonden dan kochten ze het maar niet en bracht hij het gewoon naar de veiling. Dat zou Diego Velázquez nooit doen. Hij koos altijd voor de veilig weg.

Hierboven nog het schilderij De dwerg Sebastian de Mora (1645).

In het Rijksmuseum is op dit moment een speciale expositie Rembrandt – Velázquez in de Philipszaal. Deze loopt nog tot 19 januari 2020.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *